Saadet Güneşi : Seadeti Ebediyeye Kavuşturacak İlmi ve Dini Bilgiler

Türkiye-Amerika münasebetleri BİR DARGIN, BİR BARIŞIK

Prof.Dr.Ekrem Buğra Ekinci

Tarih: 2018-08-06 / Hit: 8

Amerika, II. Cihan Harbi’nden sonra, komünizm ve Kızıl Rusya tehlikesine karşı bir emniyet supabı olarak gördüğü Türkiye’ye yakın alâka göstermiştir. Ama bu alâka, hiçbir zaman bir kararda olmamıştır...
 
 
Yeni Dünya’nın genç ülkesi ABD’nin ilk münasebet kurduğu devletlerden biri Osmanlı olmuştu. Bir Amerikan heyeti, 1795’teCezayir Valisiile Akdeniz’de serbest dolaşma antlaşması imzalamış; mukabilinde Osmanlı hükûmetinevergiborcu altına girmişti.
1853 senesindeGeorge Washingtonadına dikilecek abide için çeşitli memleketlerden kitabe istenmişti. Osmanlı hükûmeti de hattat Kazasker İzzet Efendi’nin hattıyla üzerindeSultan Mecid’in tuğrasının da bulunduğu bir kitâbe yolladı. 1884’de inşaatı biten âbideye, diğerleriyle beraber yerleştirildi.
İki memleket münasebetlerindekien enteresan safha, Texas yüzünden çıkan ABD-Meksika Harbi esnasında Amerikalıların, Osmanlı hükûmetinden çölde kullanmak üzeredeveistemesidir. 1855’te Osmanlı hükûmeti, Amerika’ya askerî yardım olarak birdeve birliği ve devecileryollamıştır. DevecilerdenHacı Ali’nin Arizona’daki türbesi üzerine Amerikalılar 1938’de bir abide inşa etmiştir.
 
Kalbinizi açın
 
I. Cihan Harbi’nden sonra dünyanın süper güçleri arasına giren ABD, asırlık ananelere dayanan imparatorluklardan çekinir, monarşiden hoşlanmazdı. Bu sebeple bir manada yeniulus-devletlerin inşa manifestosu olanWilson Prensipleriçerçevesinde İstanbul’a karşı Ankara’yı destekledi. Hatta bir ara Anadolu’daAmerikan mandasıbile konuşuldu. Ancak ABD hükûmeti buna yanaşmayınca, Ankara kahramanları da geri adım attılar. Ankara mümessilleri, Amerika’ya gidipparabile topladılar. Türkiye Cumhuriyetinin kuruluşunda, ABD, en az İngiltere kadar mühim ve inşaî rol oynadı.
1923’te İzmir İktisat Kongresi’nde konuşan Gazi, Amerika’ya“Türk halkına kalbinizi açık tutun”hitabında bulundu. Amerikalılara,Chester İmtiyazıdenilen ve başta Musul demir yolu ve madenlerine dair olmak üzere ekonomik imtiyazlar tanındı. Ancak Musul’un kaybıyla Türkiye’nin beklentileri suya düşse de, Amerikan gazeteleri, Atatürk’ün ölüm haberini,“Büyük Türk öldü”başlığıyla verdiler.
 
Welcome Missouri
 
ABD dünya politikasındaki esas rolünü II. Cihan Harbi’nin arkasından oynayacaktı. Harbinmutlak gâlibiAmerika, artık dünyanın da 1. süper gücüydü. Bu fonksiyonunu yürütmek üzere kurulanBirleşmiş Milletler’e girebilmek ve harbden zarar görmüş memleketlere dağıtılanyardımı alabilmek adına herkes Amerika’nın kapısı önünde sıraya girdi.
Bunlardan biri de o zamana kadarizoleyaşamayı tercih eden Türkiye idi. Ankara,Kızıl Rusyatehlikesine karşı ABD himayesine girebilmek adına demokrasiye razı oldu ki, yakın tarihimizde ABD’nin görünüştekien hayırlı rolüolmuştur. Hâlbuki Rusya ve Amerika zaten Yalta’dadünyayı bölüşmüşler; Yunanistan ve Türkiye, ABD hissesine düşmüştü. Ama bukomünizmle korkutmak, ABD’nin her zaman işine gelmiştir.
Ankara’nın Washington’dakibüyükelçisiMünir Ertegün’ün ölmesi, yeni bir sayfa açtı. 1946’daMissouri Zırhlısı, cenazeyi Türkiye’ye getirdi. Gemi coşkuyla karşılandı; minarelere Welcome mahyaları asıldı. Gazinocu esnafına, misafirlere ‘iyi’ davranmasıtembihlendi.
 
Küçük Amerika
 
Başkan Truman’ın 12 Mart 1947’de ilan ettiğiTruman Doktrini’ne göre, Rusya tesirine girmemesi için, Yunanistan ve Türkiye’ninborçları silinecekveaskerî yardımyapılacaktı. Bunun ardından 1948’de bütün Avrupa’ya ekonomik destek ihtiva edenMarshall Yardımıbaşladı. Türkiye’nin 1950’dekiKore Harbi’nde en büyük müttefik olarak ABD’nin yanında yer alması;NATOyolunu açtı. Artık komünizm tehlikesi bertaraf edilmişti. Rusya saldırsa, ABD bizi korurdu.
ReisicumhurCelal Bayar’ın 1954’teki ziyareti ABD’de büyüksükseyaptı. Çok sayıda anlaşma imzalandı. Bayar 1957’de:“Öyle ümit ediyoruz ki otuz sene sonra bu mübarek memleket, 50 milyon nüfusu ile küçük bir Amerika olacaktır.”
Ekonomik yardım ve demokrasi, Türkiye’dekisosyal ve politik hayatıdeğiştirdi. Artık her yeri Amerikan malları aldı; Frigidaire buzdolapları, Chevrolet arabalar; Amerikalıların alışveriş yaptığı PX’de satılan Amerikan sigaraları; naylon çorap ve çamaşırlar; sandviçler; kotlar; Amerikan traşı; danslar; çizgi romanlar, Hollywood filmleri başta olmak üzereAmerikan kültürü‘Küçük Amerika’da hızla yayılmaya başladı. Ordudaki Alman talim usulü, Amerikan’a çevrildi.
Komünizmle mücadele ve demokrasinin yayılması ideali,Türk-Amerikan ittifakının gerekçesiolarak lanse edilirdi. Celal İnce’nin söylediği şarkı, çok tutulmuştu:Amerika Amerika/Türkler dünya durdukça/Beraberdir seninle/Hürriyet savaşında.Halbuki Türkiye silah altında tuttuğu 600 bin askerle, NATO’nun (ABD’nin) güney sınırını koruyor; mukabilindeYunanistan’ın üçte birikadar yardım alıyordu.
 
Yeni bir dünya?
 
Ancak bu münasebetler 1960’tan sonrakiSoğuk Savaşesnasında daha karmaşık bir rotaya girdi. Darbecilerin“NATO’ya CENTO’ya bağlıyız”beyanatı, 27 Mayıs’ın arkasında Amerikan parmağını hatırlara getirdi. Derken Ekim 1962’dekiKüba Krizi, ABD ile Rusya’yı karşı karşıya getirdi. Kennedy, Rusya’ya Küba’daki nükleer silahlarını kaldırmasını ihtar etti. Moskova da mukabilinde, Türkiye’deki nükleer silahları gösterdi. ABD bunu kabul edince,Ankara’ya danışılmadanalınan bu karar kriz doğurdu.
Başkan Johnson, 1964’te zamanın başbakanı İnönü’ye gönderdiği meşhur mektupta, Rumların taşkın hareketlerde bulunduğuKıbrıs’amuhtemel bir askerî harekâta karşı ihtarda bulundu. Rusya’ya karşıyalnız bırakmaklatehdit etti. Müdahale engellendi. Yardımlar kısıldı. Anglosaksonlara öteden beri mesafeli olan İnönü, meşhur“Yeni bir dünya kurulur; Türkiye de orada yerini alır”sözünü sarf etti. Bu kriz, Ankara’yı, ABD ve NATO’dan nisbeten uzaklaştırdı. Bununla beraber darbeci başkanGürselhastalanınca, Johnson’un hususi uçağı ile Amerika’ya gitti; en iyi hastanelerde tedavi gördü.
 
Yankee Go Home (Amerikalı Defol)
 
Amerika’nın postmodern manada da olsaemperyalistfaaliyetleri;Vietnam’da olup bitenler, bilhassa Türkiye’de hassas bakılanFilistinmeselesindeki tavrı, bilhassa romantik solcuların ve radikallerin reaksiyonuna sebebiyet verdi. 1966’da Amerikan Haberler Merkezi, ‘belirsiz’ kişilercebombalandı. Hükûmet, Mayıs 1967’de Amerikan personelinin giriş ve çıkışta aranmasını emretti.İncirliküssü, hep pazarlık mevzuu yapıldı.
Haziran 1967’de6. Filo’nun Türkiye’ye gelişi esnasındaki protestolar, Kıbrıs mümessili Cyrus Vance’ın halkın işgal ettiği Ankara havalimanı yerineaskerî meydana inişiheyecana sebep oldu. Ertesi sene aynı mealdeki protestolarda ölenler oldu.Amerikan askerleri dövülüpsuya atıldı. 19169’da ODTÜ’de bir grup talebe, Amerikan sefirininarabasınıyaktı. ABD’nin üzerinde durmamasıyla bir krize dönüşmeden atlatıldı.
Evvelce Amerikan Morrison firmasında çalıştığı için muhaliflerinceMorrison Süleymandiye anılan Süleyman Demirel’in iktidara gelişi, Amerikan yanlısı hükûmetin kurulması olarak tefsir edildi. Artık halkın gözünde AP, Amerikan; CHP, MSP ve MHP,Anti-Amerikan blokutemsil ediyordu.
Uyuşturucudan muzdarip ABD, devrin en büyük uyuşturucu kaçakçılığı ile suçladığı Türkiye’dekihaşhaş ziraatinin tahdidini istemiş; Ekim 1970’te bu talepleri kabul edilmişti. 12 Mart darbecileri haşhaş ziraati ve afyon imalini tamamen yasakladı. 1974’te başbakanEcevit’in bunu kaldırması, gerginliğe sebep oldu.
En büyük kriz 1974Kıbrıs Harekâtıüzerine çıktı ve tesirlerini günümüze kadar sürdürdü. ABD hükûmeti, adadaki kargaşa bittikten sonra geri çekilmeyi reddeden Türkiye’ye ambargo koydu. Korkunç bir devalüasyon, ardından pahalılık, yokluk, kuyruklar; öte yandan AB’nin el altından desteklediği söylenen anarşi hâdiseleri, memleketiyaşanmaz hâlegetirdi. 1978’de ambargo kaldırıldıysa da, yapacağını yaptı. Bunun üzerine 12 Eylül 1980’deABD yanlısı bir darbeile ordu idareye el koydu. ABD’nin bir memleketi bazen askerî müdahale, bazen darbe, çoğu zaman da ekonomik kriz yoluyladize getirmeyeçalıştığı bilinmeyen bir şey değildir.
 
Stratejik Ortak
 
Turgut Özal, 1950’lerden itibaren iş sebebiyle sıkça gidip tanıma fırsatı bulduğu ve sonradan başkanıyla şahsî dostluk kurduğu ABD’yi Türkiye’nin stratejik müttefiki olarak görür; Avrupa’dan fazla buraya ehemmiyet verirdi. ABD ile ittifak ve iş birliğinin,Türkiye’nin menfaatineolduğuna inanırdı. Türkiye’deki kalıplaşmış aksak sistemin, bu sayede çözülebileceğini düşünürdü. Bu, Amerikan hayranlığından ziyade; ABD’nin global dünyadaki gücü yanında; eksik gedik de olsa,liberalizm, insan hakları ve demokrasiyitemsil etmesinden kaynaklanıyordu.
1 Mart 2003’te Irak’a asker gönderilmesi ve ecnebi kuvvetlerin topraklarımızda mevzilenmesine dairtezkerelerden ikincisinin Meclis'te reddi, bir kriz doğurdu. Evvelce kabul edilmiş 1. tezkereye göre hazırlık yapan ve masraf eden ABD, bunun hesabını sormayı tehir etti. Irak’agüneydengirdi. Ancak bu, hem masraflı, hem de daha acılı oldu.
4 Temmuz 2003’te Süleymaniye’deki Amerikan askerlerinin, özel kuvvetlere mensup Türk karargâhını basıp askerlerin başınaçuvalgeçirerek sorgulaması kriz doğurdu ise de atlatıldı.
8 Ekim 2017’de, Türkiye’deki Amerikan konsolosluğunda çalışan bir memurun tevkifi, kriz doğurdu. Ankara, bu memurun diplomatik dokunulmazlığa sahip olmadığını iddia ededursun, ABD, Türkiye’den gelenvizetaleplerini 4 ay kadar askıya aldı. Böylece mazisi 2,5 asır evveline dayanan ve çok tatlı başlayan Türk-Amerikan münasebetleri, kâh dargın, kâh barışık şekilde bugüne geldi. Son zamanlarda yaşananları;Türkiye’yi Rusya blokuna yaklaştırma merkezliİngiliz planının bir tatbiki olarak görenler de az değil.

YORUM YAZ




Yazarın Diğer Makaleleri

BİR AVUÇ DOLAR İÇİN

  Doların 1 liraya denk olduğu 1930’larda yaptığı Amerika seyahatini bir gazeteci, yıllar evvel “Türk Parasına Şapka Çıkarıldığı Günler” serlevhası altında neşr...

Türkiye-Amerika münasebetleri BİR DARGIN, BİR BARIŞIK

Amerika, II. Cihan Harbi’nden sonra, komünizm ve Kızıl Rusya tehlikesine karşı bir emniyet supabı olarak gördüğü Türkiye’ye yakın alâka göstermiştir. Ama bu alâka, ...

ŞERBETİN ALTIN ÇAĞI

Bir yaz günü Yeniçeri Ocağı'nı ziyaret eden Kanuni Sultan Süleyman’a serin şerbet ikram edilir. O da tasın içini altınla doldurup iade eder. Bu bir âdet hâlini alır...
Tüm Yazıları

Hakikat Kitabevi Yayınları

Tam İlmihal Seadeti Ebediyye
Mektubat Tercemesi
İslam Ahlakı
Kıyamet ve Ahiret
Namaz Kitabı
Cevab Veremedi
Eshabı Kiram
Faideli Bilgiler
Hak Sözün Vesikaları
Herkese Lazım Olan İman
İngiliz Casusunun İtirafları
Kıymetsiz Yazılar
Menakıbı Cihar Yarı Güzin
Şevahidün Nübüvve
Fahrettin Tacar Eğitim Vakfı İhlas Vakfı Hakikat Kitabevi İhlas Koleji İrfan Turizm Dinimiz İslam Huzur Pınarı Altın Çınar Genç Girişimciler Kulübü Adem Eğitim Kültür ve Sosyal Hizmetler Derneği Bülent Gençer Vakfı