Saadet Güneşi : Seadeti Ebediyeye Kavuşturacak İlmi ve Dini Bilgiler

KÖLE BESLEMEK Mİ, İŞÇİ ÇALIŞTIRMAK MI? HANGİSİ DAHA UCUZ?

Prof.Dr.Ekrem Buğra Ekinci

Tarih: 2018-09-10 / Hit: 116

*Sanayi inkılâbı, köleliğin sonunu getirdi. Kapitalist sistemde kölenin yeri yoktu. Yevmiyeli işçi çalıştırmak mı; köle beslemek mi daha ucuza geliyordu? Mühim olan buydu...
 
*Fakir halklar, bilhassa Ruslar, Türklerin eline esir düşüp köle olmak istemişlerdir. Zira Osmanlı ülkesindeki köleler, kendi ülkelerinde göremeyecekleri nimetlere sahipti...
 
Şer’î hukukta kölelik,harb hâlindenkaynaklanan bir zarurettir. Harb esirleri, eğer fidye karşılığı serbest bırakma imkânı yoksa,mütekabiliyet(karşılıklılık) şartıyla köle yapılır. Hür ile köle,Allah huzurundaeşittir. Ancak kölelerinsosyal ve hukukî statülerimuayyen şekilde tahdid edilmiştir.
 
Kölenin sevabı
 
Kölenin Müslüman olmamecburiyetiyoktur. Kendi dinine göre yaşayabilir, dindaşları gibi giyinebilir, ibâdet edebilir. Müslüman kölenin ibadetlerdeki mükellefiyetleri hürlerdendaha hafiftir. Zekât, fıtra, hac, kurban, nafaka, mehir, cihad ve cuma namazı köleye farz değildir. Hazret-i Peygamber,“Hürün sevabı on ise, kölenin yirmidir”buyurdu.
Cezahukuku cihetiyle köle ile hür arasındafark yoktur. Köleyi öldüren, hürü öldürmüş gibi cezalandırılır. Ama zina, hırsızlık gibi suçların cezalarında kölelerin vaziyeti, hürlerdenhafiftir.
Efendi, kölesineeziyetederse, cezalandırılır; icabında köle elinden alınıpazatlanır. Efendininkölesinden doğan çocuğu, Batı’dakinin aksine hürdür ve annesini de hürriyetine kavuşturur. Efendi kölesine izin verirse, köle tam ehliyetli hâle gelir. Böylece efendisinin işyerini çalıştırıp, ona servet kazandıran, bir yandan da kendi hürriyetini, hatta müreffeh istikbalini satın alan köleler az değildir.
 
Köle azatlamak
 
Kölelerinazatedilmesi, İslâmiyet’te en faziletli amellerdendir. Hazret-i Peygamber eline geçen bütün köleleri azatladı; müminlere de bunu tavsiye etti.“Kim kölesini azatlarsa, kölenin her uzvuna karşılık onun da bir uzvu cehennemden kurtulur”buyurdu.
 
Kölelerin gönüllü azadından başka,hukukenveyakendiliğindenazat neticesini doğuran hâller vardır.Suç işleyen, meselâ hataen adam öldüren veya ramazan orucunu bozan kimse,köle azatlamakmecburiyetindedir.
Zekâtverilecek sekiz sınıftan biri de kölelerdir. Böylece devlet de her sene belli sayıdaköle satın alıpazatlar.
Azatlanan bir köle, tekrar köle yapılamaz. Azatlı köle ile efendisi arasındakihukukî bağgevşek de olsa devam eder; kimsesiz kölenin, efendisinin kavminesosyal aidiyetisürer.
 
Âlim köleler
 
İslâmiyet kölelereilimöğrenme imkânını vermiştir. Bu vesileylemevâlîadı verilen köle menşeli zâtlardan çok sayıda büyük âlim yetişmiştir. Öyle kiilk devir ulemasının ekserisihep mevâlîdendir.Mevlâ, hem azatlayan efendi, hem de azatlı köle için kullanılır. Mevâlî, bunun çokluk hâlidir.
 
Tâbiîn denen ve sahâbeyi görenlerin meydana getirdiğifaziletli büyük âlimlertopluluğunun ileri gelenlerinden Hasen Basri, İbn Sirin, Atâ bin Ebi Rebâh, Mücâhid, Said bin Cübeyr, Mekhul, Tâvus, Nâfi, Mâlik bin Dinar, Eyyüb Sahtiyani, Hammad, A’meş, İbn İshak hep köle menşelidir.
 
Halbuki eski kavimlerde, hatta yakın zamana kadar Avrupa ve Anglo-Amerikan hukukunda, kölelereokuma ve yazmadahi öğretilmesi yasaktı. Yeniçağda Mısır ve Hindistan’da,köle asıllı subaylarınsultan olduğu Müslüman devletler vardı.
 
Kölelereiyi bakılır, ev ve bahçe hizmetleri hâricinde çalıştırılmaz. Bunlara verileceknafakanın asgarî haddi kanunla tesbit edilir. Bunun yeterince ve zamanında verilip verilmediğini devletkontroleder.
 
Efendisinin dostu
 
İslâm dünyasındaki köleler efendilerinindostu, arkadaşı,sırdaşıveaile ferdihükmünde görülür;dayak nedirbilmezler. Osmanlı ceza kanununda, kölelerine kötü davranan efendilere verilecek cezalar sayılır.Münferid nahoş hâdiselerelbette olmuştur. Sadece kölesine değil, hayvanına, hatta ailesine bile eziyet edenpsikopat kişilerher zaman her yerde vardır. Ama Müslüman cemiyetinde azdır ve korunmaz.
 
Osmanlılarınkölelere en iyi muamelede bulunan, onların hürriyetine kavuşmaları için en çok kolaylık gösteren millet olduğu hususunda tarihçiler müttefiktir. Aralarında Baron de Tott,Mareşal von Moltke, d’Ohsson'un da bulunduğu çok yazar, Türk cemiyetindeki kölelerin, Avrupa'dakilerdenkıyas kabul etmeyecek kadariyi vaziyette olduğunu yazmışlardır.
 
Bürokrat köleler
 
Osmanlı cemiyetindedevlete ait köleler, profesyonel asker ve devlet adamı olarak yetiştirilirdi. Bunlardan çok sayıdayüksek bürokratçıkmış; hatta padişah kızları ile evlenmiştir. Osmanlı padişahları da, saraya alınmış kadın köleler ile evliliği tercih ederdi. Garb’daazatlanmış daolsa, köle, hürlerin arasında asla yer bulamazken, Osmanlı cemiyeti, köleleri statüleri sebebiyleaşağılamamıştır.
 
Köleler, muayyen bir yaşa geldikten sonra, mecbur olmadığı hâlde, kendilerinesermayeverilip azatlanır. Kadın köleler de, evlenme çağı geçmeden, kendilerineuygun bir çeyizverilerek emin biriyle evlendirilir. Azat istemeyen köle,ölene kadarefendisinin evindeemektarolarak yaşar; şefkat, hatta hürmet görür.
 
Ancakzenginlerköle sahibi olabileceği için, köleler prensip itibariylekonaklardaveyaçiftliklerdemuayyen bir hayat seviyesinin üzerinde yaşar. Hem şer’î hükümler, hem de Müslümanların tatbikatı sayesinde hem kölelerin vaziyetleri iyileştirilmiş; hem dehürriyetlerine kavuşmalarıkolaylaştırılmıştı. Bu sebeplefakir halklar, bilhassa Ruslar, Türklerin eline esir düşüp köle olmak istemişlerdir. Zira Osmanlı ülkesindeki köleler, kendi ülkelerinde göremeyeceklerinimetleresahipti.
 
İnsanisebepler mi?
 
Osmanlı Devleti,köle ticaretini yasaklayan2. devlettir. 1846 senesinde köle ticaretini yasaklamıştır. Mevcut kölelerin statüsünü değiştirmemiş; ama artıkyeni bir barış düzenigetiren 1856 Paris Konferansı’ndan itibaren, mütekabiliyet sebebiyle yeni köle statüsünün kurulmasına izin vermemiştir. Bilaharezenci köle ticaretini yasaklayan1890 tarihli Brüksel Antlaşması’nı da kabul etmiştir.
 
Avrupa’da köleler hemen hiçbirinsanihakkamâlik olmadıkları gibi, en ağır işlerde ölesiye çalıştırılırlardı. Fransız ihtilâlinden sonra Batı Avrupa'da beyaz köle sayısı çok azaldı. Ancak Rusya'da hâlâmilyonlarca beyaz kölevardı.
Amerika’nın keşfinden sonra ziraata alışık olmayan yerlilerin yerine, Afrika’danmilyonlarca siyahî, gemilerle Amerika’ya taşındı. Bunların 4/5’i çok kötü şartlar altında daha yolda öldü. Bunlarölesiyeçalışarak, Amerika’nın müreffeh istikbalini hazırladılar. Hasad ettiği şeylerden yememesi için yaağzı bağlanırveya devamlışarkı söylemeyemecbur tutulurdu. Bu sebeple zenciler,müzikteçok ileri gitmiştir.
 
Sanayi inkılâbından sonra, boğaz tokluğuna işçi çalıştırmak, bir köle ailesine sahip olmaktan daha avantajlı hâle geldi. Adam Smith, bunukapitalist sisteminolmazsa olmaz şartı olarak ileri sürdü. Varoşlardaki berbat evlerde birkaç aileyle beraber fena şartlarda yaşayan veüç-beş kuruş yevmiyeli işçiler, bir köle ailesi beslemekten çok daha ucuza geliyordu.
 
Bu, köleliğin sonunu getirdi. Kölelikilk defa1832'deİngiltere’de yasaklandı. 1848’de Fransa, 1858’de Portekiz, 1863’te Rusya ve Hollanda, 1865’teki iç savaş sonunda ABD, 1888’de Brezilya ve 1929’da İran’da yasaklandı. Hürriyete kavuşan köleler, eski efendilerinin yanındaboğaz tokluğunafiilen köleliğe devam etmek zorunda kaldı.
 
1956 senesindeBirleşmiş Milletler’in kabule açtığı ve köleliği kaldıran mukaveleye Türkiye1964’te imzakoydu. Dünyada hâlâörtülüveyafarklı şekillerdekölelik, varlığını devam ettirmektedir...

YORUM YAZ




Yazarın Diğer Makaleleri

BÜYÜK HARP BİTELİ 100 SENE OLDU

914 sonbaharında harbe giden gençler, Noel’de evde olmayı umuyorlardı. Ne çare; harp4 sene sürdü. Çoğu, evini bir daha göremedi...   Avusturya Veliahdi'nin,...

ANDIMIZ VE TÜRKÇÜLÜĞE DAİR

Andımız’ın mimarı Reşit Galip, Türkçe ibadetten, Halkevlerine; üniversite reformundan İstiklal Mahkemelerine kadar çok inkılabın da başrol oyuncusudur. Çankaya sofr...

CUMHURİYET GERÇEKTE NE ZAMAN İLAN EDİLDİ?

Ankara hükûmeti, 23 Nisan 1920’den, hiç değilse saltanatın kaldırılmasından beri zaten cumhuriyettir. Ancak 29 Ekim 1923 tarihinin manası daha başkadır.   İ...
Tüm Yazıları

Hakikat Kitabevi Yayınları

Tam İlmihal Seadeti Ebediyye
Mektubat Tercemesi
İslam Ahlakı
Kıyamet ve Ahiret
Namaz Kitabı
Cevab Veremedi
Eshabı Kiram
Faideli Bilgiler
Hak Sözün Vesikaları
Herkese Lazım Olan İman
İngiliz Casusunun İtirafları
Kıymetsiz Yazılar
Menakıbı Cihar Yarı Güzin
Şevahidün Nübüvve
Fahrettin Tacar Eğitim Vakfı İhlas Vakfı Hakikat Kitabevi İhlas Koleji İrfan Turizm Dinimiz İslam Huzur Pınarı Altın Çınar Genç Girişimciler Kulübü Adem Eğitim Kültür ve Sosyal Hizmetler Derneği Bülent Gençer Vakfı